LINUNSUT IH BOLOTI
Varo po ka sid iso ot pomogunan ka, kibinatang dot banal ko anaru, tipuan barambang ka ot kananaru dot binatang dino ka. Om inot kinoogomo dot binatang dioti dino ka nga banal ko avantang ot pomogunan ka dino, miampaping-paping nga hamadon om ompulongon dot amu tantu atakad ka ino. Om amu osodu sinod binatang ka dino nga bavang dot banal ko osongou ot bavang dino ka, oosou om orojining ot vaig dau ka. Om inot bavang ka dino nga banalko kisuvang ka, sino gingis not ongo sada, urongou, buko pizuntung, dorong, timbulan om masam gingis po. Ongo gipa, onggiput, ongkuzu, udtul , montui om sino gingis kavi ot suvang dot bavang ka dino. Na, sino no ot pongimporizan dinot ongo ulun dit minizon dino binatang ka dino, sino no momonizud no it ongoondu dit ongo onggiput ka, om it ongo kusai ka dino nga mangampalang, madtamol om monguro-kuro po ka yoti dino, nga amu opori-opori ot ongo ikana tu kisuvang inot bavang ka dino.
Om inonot mintutuk dot binatang ka dino nga ongo koporingan, ongo tivung, ongo vulu, sumbiling, lampaki, tamalang, vadan om sino gingis ot kazu dot osogurut ka ino. Om sinod natad dot binatang ka dino nga notutukan dot ongo konduruhan om sino gingis ot kazu dit kiongovusak dot osindak ka dino. Sino nod sunsud dot binatang ka dino ka dino nga ongo gogompuan, ongo kukurungan nopo ka ino tu banalko ogumu ot ongo manuk ka. Ba sino nod tinguluvan dot binatang ka dino nga sanggari no pot ongo vogok sid insod om tanid po it sampanau ka dino, om ongo bahanan dot karabau ka dino nga amu izap ka. Manjadi, banal ko osogit ot kovonguno om koposizon dinot ulun dot binatang ka dino, om pituunan no dioti dino nga banalko mongopud ka ino, om iso ot sirang ka dino varo duvo, tolu mirompok ot lingkut dot noponu parai ka ino. Ba sino nod himbaan ka, banalko ogumu ot i’imporizon ka dino, ongo tambang, ongo pavus, kalasiu, ongo palanuk, ongo bakas om masam gingis poot i’imporizon ka dino.
Manjadi, pongitung nopo it osukod dino valai ka dino, Ih Boloti, gima tu tun-toun no dot avantang ot piitunan ka dino, na kadi Boloti, “magahau tu moginum tokou diti dot ahazun ot binatang” ka di Boloti. Om umpugo no di Boloti inot suvang dot valai ka dino tu piintahan dot magahau. Ka di Boloti, “ong iti tu nokokotu tokou no diti om nongoopudan kavi dot gimaan diti, na magahau tokou diti tu mongunsopot tokou diti tahak dot minamangun” ka di Boloti. “Ino pogi “ka di Boloti, “ipat-ipat it ongo sirang mongumpai kou dot ipoginakan tokou tu mongoligou tokou ma dot pomogunan vokon diti, pinligahan tokou dot insanan yoti, ivantai-i ot domburan” ka di Boloti. “It ongo anak vagu” ka di Boloti, “mongolou kou dot tahapadan vongkos kou” ka di Boloti. “Om it ongosukod sid valai, mangagama kou dot ongo togizok, ongo sangit, ongo tangga om ongo linazungi, tu panagahan dot vaig “ka di Boloti. “Manjadi, yoku diti, lumazag oku po tu mogihim oku dot bangku dot tuntudun tu ponukian dot kinomol ong magahau tokou no” ka di Boloti. “Ino pogi, hiza ku sinod lazagon ka di Boloti, kabarakat kou no tu varo dati kahahari” ka di Boloti.
Na lazag no ih Boloti ka dino, sampai nokorikot sid tumpu do burunai ka dino. Na, korikot nopo ih Boloti ka dino, sinod tumpu do burunai ka dino, tinumimpuun ni Boloti dino mogihim dot tuntudun tu onuvon it bangku. Mazad po dit koturuan ni Boloti sinod himbaan ka dino, om turu not burul om turu ot napu nobulandai, na nakaajang ni Boloti dot ropuw dot monggis om malapi ka dino dot poningohoon konoruvo ka ino. Na, papakai no di Boloti ka inot malapi ka dino tu manabpo dit tuntudun. Na, “ka di Boloti, amu abalun ong iti, siti mala ot bahanan dot tuntudan” ka di Boloti. Manjadi, kasapai nopo ih Boloti ka sinod pigirabangan dot malapi ka, sansako-sako it ongo tuntudun ka dino. Iso om tabpaan di Boloti ka ino, iso om tabpaan ka ino, sampai nopompon inturu kopinturu ka. Manjadi, nopompon nopo kiino, mindohuvo no vagu ih Boloti dot miababo dinot bangku dinot bangku dot tuntudun ka dino.
Manjadi, tumoguvango no vagu ka ih Boloti dino ponong sid rahat om mad tongkus-tongkuson no di Boloti ka ino tu humago no muli sid pomogunan dau. Tim-ti’im pi Boloti ka dino mamanau..mamanau, amu po notonob kat adau dino om nokolobu no vagu ih Boloti sinod rahat. Om timpano di Boloti ka ino lazag dau, gimpu-gimpuon dot gumbang ka ino, mogos-kogos sinod ngangaon dot olungan ka ino. Om udan no vagu ih Boloti sinod lazag dau, om piriko not lazag ka dino nga obunui ogi ot alud di Boloti ka dino. Na mazad po dit koturuan ni Boloti sid lazagon ka dino, na mindarapit no vagu sinod pomogunan dau ka dino. Dot, sumakai piit adau ka dino, nokodudul no ih Boloti, om mad tokuro ka inot ongo ulun dot valai dino manamung di Boloti. Om inot ulun dot valai ka dino, noompus ot binatang sanggara-gara tu mongintotomon dit nokouli ni Boloti. Na, ka dit ulun dot valai, “kosunu tokou mala magahau diti tu nokouli ni Boloti, kiinovit dot bangku do tuntudun” ka dit ongo ulun dot valai.
Na, susuk-susukon ogi ot busul dot manuk dit susuvab no ka dino, piningrukahan no di Boloti it ongo suvang dot valai, tu mongintahan no vagu dot kooling no vagu tu varo pot pomponon ka. Ka di Boloti, “suvab diti” ka di Boloti, “aapo kosilau ot adau, tumanga oku po vagu sid himbaan tapanggol” ka di Boloti. “Nga kada kou kohongkob tu magavi-gavi ong kotoluvan antad biano diti om kouli oku no tu mogihim oku po dot lopung, topirik, mandahatan, gomutan om tabarag” ka di Boloti. “Tu kurozon tokou ino?”, ka dit ongo ulun . “Ai”, ka di Boloti, “tuntungon tokou ino ong miagung tokou no tu mio-igol tokou diti” ka di Boloti. Na, pamanau ni Boloti ka dino tumanga dot himbaan. Dot vudut po ka dino, aagi songkuro manau-panau ka ih Boloti dino ka om nakajang nodot lopung, mikol-gikol ot lopung ka dino. Amu songkuro ka vagu ino, nakahajang ni Boloti dot topirik ka, pamanau-manau vagu ih Boloti, nakajang no dot mandahatan, pootihangoi ot mandahatan. Om pamanau no om pamanau ka ih Boloti dino, nakajang no dot mivos-kivos not iku dot gomutan tu banalko nakagazo ot gomutan. “Na”, ka di Boloti, “iso pot ihimon diti” ka di Boloti. Om, ontob nokotupak ih Boloti dinot vosoi-vosoi ka dino om, notindok no dot mato di Boloti it tabarag ka dino, moo’bo’ob ot tabarag. Mad pogungo-i di Boloti ka inot tabarag dino om ovito no muli.
Korikot nopo ih Boloti sinod valai ka dino, zinuzuw no di Boloti inot binatang dino tu mongindoso dit ongo umpai dot ulun dot valai. Dot, nunu ka dialo kotimpanan dot...ongo sangit om togizok ka dino orongkoi ogi sonsi’it-si’it. Om iri noot ongo tangga om linazung ka dino nga arapad ogi sonsondiu-sondiu sid rinding ka dino. Om iri noot ongo kazu dot ipodsudu ka dino nga bai tumintin ka om oligat ogi ot sampaping, kogugumu dot nuuntun ot kazu. Om iri noot umpai dot kinomol ka sid ongo abai ka dino, nga mioorompok no ot ongo panding om runggou ka dino. Iso ot sirang ka dino om ligaton di Boloti it ongo abai, gamko modung-todung ot tinanggo sid vahat, nga alakot ogi ih Boloti ka dino mindakod dot tinanggo tu minli’ing dit ongo ginama ka dino. Om, sangvangui-vangui po ka inot ongo kinupi ka dino tu bai monimbahuk po ong orikot noot moginum. Om mad songridi-ridi no ka inot ongo ginama dino dot kosisi’ou ka. Om, umpai no dot vagas ka dino nga, miorompok not ongo bandu, sa’up om ongo gantang ka dino dot nopurunan dot rinigasan ot vagas ka dino, om nongolongkozung ka ot suluw dot linsosod ka dino dit piniizanan dot vagas. “Nga, mad iso po bot mad madu-kadu sid ginavo ku oi” ka di Boloti. “ Mad olozou ilot sokub dot binatang tokou”, ka di Boloti. “Ong yadino, tanamai diko’u dot konduruhan ilot tiningusan dot binatang tokou” ka di Boloti. Na, niining po dit ongo suvang dot valai ka dino, iinsan-i karab ka ino om pamananom dot konduruhan pingompus dot tiningusan. Dot, ontob kotoluvan kinatanaman ka ino om, yadko tohuhugion sumurut ‘not konduruhan ka dino, banal ko onuvuw om orombung. Om, pomusak niinot konduruhan ka dino, nga mad songompulongon ot nadakaran dot vusak dot konduruhan dot kotimpanan ka dino.
Na ka di Boloti, “ ong yaditi tu nokiingat om amu no ihim-ihim ot umpai” ka di Boloti, “tuluko tokou no it janji tokou dit moginum tokou” ka di Boloti. Manjadi ka di Boloti, “koturuan antad biano magahau tokou no” ka di Boloti. Nga, nosingkop po it koturuan ka dino, minanampakai no it ongo ulun dot binatang ka dino, it ongo momodsuni ka dino, nongotundun dot ongo lungkaki, orot, saring, ganggalung, ongo inggot, kamagi, ongo giring, murambun om kiongo banat dot ondu ka ino, om kiongo tapi dot tinongkupan om linongkitan. Om iri noot ongo kusai, anak vagu ko kiongkob ka dino, notundus dot ongo masap, kutun om kihokos dot ginampapasan ka dino, kisandai dot pinisopilang, om noompus dot ponikos ot ongo longon ka dino, kisigal dot ongo inohian, notogob om kiongo badu napagkadang dot surip ka dino. Om iri noot ongo bobolizan ka dino nga, sankavid-kavid dot sovion ka ino, om iri noot pinapakan ka dino, nuumpakazan dot tinimpaku dit tiniinudan, ongo tiningulun, karis, binilok-bilok, tinugarang ka ino. Om iri noot ongo tunggul ka, milik-pilik no ka it ongo kuraboi dot tunggul, tilib-tilibon dot barat ka.
Om mulid po it adau ka dino om, iining no dit ulun dot binatang ka dino dot sanggara-gara po it ongo linigou ka dino. Om korikot ka ino sinod binatang dino nga yadko sinaraban ot natad ka dino dot kogugumu dinot linigow, om ohuzud ogi mindakod ka dino. Om sino ngavi ot ulun dit mintutuk dinot pomogunan dino, om nasangkat sompomogunan ka dino, om sampai nivantai-i ot domburan ka dino, om gamko bai manuk poot sampakok ka dino tu niduanan momivas. Om inoot ongo linigow ka dino, varo noong miababo dot tinangaban, vokon noong mio-ori’it dot karaban, vokon noong tinokin, miasaan dot ongo randagan ongo barambang nga varo, ompuling po ma nga varo, ongo sosopuk ka dino. Om varo poot miababo dot barazit, saging, likahan, gozong om masam gingis po ka dino. Om kiindakod nopo inot linigow ka dino, ka di Boloti, “ba piinumon po bo yoti diti dot vaig dot nizuw tu ipongidu dot huzan” ka di Boloti. “Nga it kosuatan ot nizuw ot ipiinum dioti” ka di Boloti. “Kadan no ong it lumangou ogi, ong iipot gumbil tolingo antawa it lumompodos, apakai po” ka di Boloti. “Om mozon no vagu ong it susuan madi no antawa it kurungguan no, akin no ma ong it lonot no” ka di Boloti, moningkavaro dit ongo linigow, om insan-i gara mongirak ka dino.
Om nokogono-gono po ka ino, insan-i ratab it ongo suvang valai ka dino dot kiongo kinavid dot oginisan ot pangakanan ka, ongo mangkuk laid ka ino, ubohon, pinagkavit, ongo linumis, hambaron, pinosut, moligun, kumbung ngavi nga varo. Om it ongo linopot ka dino nga banal ko ongogagazo, it dang ongondu dot linopot ka dino, bai aakirad dot lantop ka, om iri noot dang ongokusai dot linopot ka dino nga, bai aakaabal dot maragiu ka dino. Nga, sino niinot ongo linigow dino monginakan, omboot basag ka dino monginakan tu banalko ogumu ot kaakanan, it ongo tingguran dot vogok, ongo ikagang, ongkovizau, opos om sino ngoviai ka ino, om it ongo manuk ka dino nga amu milod ovion ka. Nga, “uuwaaak” ka dit sumuni dit linigow ka tu nokotingab dot koridutan dot manuk. Nga tim-tiim po inot ongo linigow dino makan ka dino tu ongo sinamu dot pazas, nangko, bambangan, mampalam, hagavo, ongo pinongot dot bilis ka ino nga varo, vaiko nopongo makan ka dino nga mad bai mongintutuhop po it ongo ulun dot valai ka dino.
Om kopongo nopo makan ka ino, om norikot no it miinum, bai sonturangok po it vokon ka tu banalko numbotol ka ino, om vokon no ong milombus-i tuma’i ka, vokon noong tama’i mongilob, varo noong monomput miomputul ka...pivozoon tuma’i om mongilob dot kovivizau ka. Om, kirong ko it lopung, nakapamazaki po toduruk ka inot ongo linigou ka dino om tinumimpuun no zumuzuw ot suki ka dino dot aso putut. Manjadi, iri noot bangku dot tuntudun ot pinonukian dit ongo linigow dino ka.Na nunu kaang inot linigow dino tu andang sovolokon dot ongo kinomol ka dino...tuntuvadon-i tuntuvadon ka inoot bangku dot tuntudun ka dino dot nopungow dot kinomol ka . Om inot izon dot bangku dot tuntudun ka dino nga ganta dot songkumbung ka dino tu yadko ianalud-alud ot buatan dino bangku dino. Nga amu alaid miinum ka iri om varo not mad tompidukon om limpadason ka dino...”na, miigol tokou” ka di Boloti. Om onuvo no di Boloti it ulang dot mandahatan ka dino tu siniliw dot tontog ka ino om hinantaran dot kulit dot lopung ka dino...om it sandangau ka dino nga it ulang dot topirik ot pinoko-sandangau. Om it oruntud dot gomutan ka dino, siniliw dot gogolopison, om it ulang dot tabarag ka dino siniliw dot pompo om soludon. Manjadi, minio-igol nobo it ongo linigow om it ongo suvang valai dino ka, nga momurunai noot tontog dot ulang dot mandahatan ka dino, om banal ko anggat ot agung dino, ongontod ogi ot kiiningan dit uni dot agung ka dino.
Nga inoot agung ka dino asoot ingkod ka dino, om banalko aramai ot paagahau di Boloti dino, vokon noong magalansung, mangati-atip, manaradan, mio-ondi, monovoli, goyungang om sino gingis ot longoi ka dino. Nga mazad po dit kotoluvan no ka miagung dot aso putut, mad varo noot imot dit onguulun dot mad kovongo-vongo, it ulun dit nokiindahu sid tana mad otonidan tu mad kopurimon dot mad sumosot it tana ka. Nga, lumaid-laid ka ino, murut-surut sumosot it tana, om ong it alaid no ka, mad sanglata-lata no it tana om miginsurut sumosot ka. Na, ka dit ulun, “Boloti” ka, “timpan po silod natad om mintutuk dot valai tu mad sumosot tit tana om sanglata-lata ot mintutuk ditit binatang, lumunsut dati ti” ka dit ulun dit minomuhabal di Boloti. Ka di Boloti, “ miigol tokou banal” ka, “songgo ma ot lumunsut itiit pomogunan diti” ka di Boloti. Ong iinot alaid no ka, osongou no banal it lata dit tana om, om bai aapo notopuan ka it panahambai dot binatang ka dino, nga kakal-i Boloti miagung ka dino...ongontod ogi ot agung ka dino. Na, pagka dit amu kimozo ih Boloti tu osongkiking dit miagung, ogumu no it ongoulun dot minomogidu. Ih Boloti dino, kakal miagung, om olukon nopo it uni dot agung ka dino, “ Pung ka nantadon, ulang di mandahatan, oruntud di gomutan, topirik ka naasab, rag ka dit tabarag”, ka dit avalang dit agung di Boloti ka dino. “Aaii Boloti” ka dit ongoulun,”ingkod kou no miagung, lumunsut tokou diti, naasab tokou dati diti”, ka dit ulun. Nga amu-i kimozo ka ih Boloti dino, kakal-i miagung ka ino. “Ong amu ko kimozo dot lumunsut tokou om amu mogidu ko, mogidu noong yakoi diti” ka dit ulun. Om, ombo it nokopurimon om nokiilo dinot lumunsut inot tana, na minomogidu no, ombo it nokotohudi-hudi mogidu ka, bai minomodtindak po om, varoot bai rinamit podit ulun dit nokoogulu mogidu. Na, ong it nokotohudi mogidu ka, amu no nokotindal tu asavat no nit imbimg ka, nga it ulun dit sid tindal ka, songgizak nopo mogihad tu osianan dit ulun dit nolunsut ka dino.
Nga mazad po dit siinod koturuan ka ino, mongintatanop-i ika inot binatang dino ka, nga kakali-i ot agung di Boloti ka, om varo-i tulun ka dot mongingkakapoi tu mokipirik dit ulun sid tindal ka. Na, ombo it varis dit nolunsut ka dino, minangagama dot kalangkang om po’uluho ogi ka tu momirik dit ongoulun dit nolunsut. Nga, ko-uluw ot kalangkang ka dino om pirikon dino, imatan po nakasako it ulun, nongokotimpadang no it ongo odung ka. “poviliho-poviliho” ka dit vokon, “timpadang odung ino ka, rogon ino” ka. Na, iiviliw no ino ka tu amu no obulunan mangapod ka ino. Na, yadino noot kinovian dinot kotuturanon di Boloti, linunsut dot Minongurug tu inasabon dit gama di Boloti moginakan...ongo lopung, mandahatan, topirik, gomutan ongo tabarag ot inanu dot tutuntungon, sombo ot amu kaasab. Nga turu no tadau ot kinolunsutan dino ka, kakal-i iining dot ulun it agung di Boloti ka, kakal-i montod-ngontod ka.
Nga, mulongko nolunsut no ih Boloti ka dino, kakal-i ot ulun aa ingkod mintutuk-tutuk sinod kinolunsuto di Boloti ka. Nga iri poot kasalaan ka, banal ko mad olozow ot kobuatano dinot pomogunan dino ka. Na, ponguranai-i dot Lompozou ilot tampat dino. Na iti Lompozou diti, sid somok dot Kg. Paku, osomok antad sid simpangan dot alun-alun kumaad garib/Sabayan. Ngaran dot pomogunan dilo dit kodori-i, Buanog, nga ong bianono, nosodiri no dot KG. Paku. Om iti no bianono, varo noot binatang vagu silo nga okon ko iizonon po banal, baiko Homestay po dot dang pelancungan. Manjadi, iti no ot sondot diti kotuturanon diti, amu kavasa mangagama dot nunu nopo ong amu nokotolunung ot gama tu punsoon dot kinoringan. Ogumu ot vaza dot kinoringan mongira diti riniba, vokon no ong Tsunami, yadko it sid Aceh om it Ribut greg sid Keningau. Manjadi, montupat tokou banal, kadan malai dit pinoniagan dot Kinoringan.
Tinuturan di: Mongunsazou Mosukud om ih Ekodo Sait – Kg. Indarason Darat, Kudat, Sabah.
Sinurat di: Jahudi Masilun (Rungkud)–LDU<>Kg.Indarason Darat, kudat, Sabah.
2885 words
13,623 characters (no spaces)
16,508 characters(with spaces)
215 lines
6 pages
14 paragraphs
Objektif Penulis:
Cerita ini sengaja ditulis 100% dalam bahasa Rungus tulen supaya keaslian ceritanya dapat dipelihara. Cerita ini juga sengaja ditokokbaik untuk memberi gambaran yang lebih jelas keadaan dan perjalanan cerita ini sebenarnya. Penulis juga berpendapat, setakat ini belum ada cerita yang bukan terdiri daripada cerita rakyat atau dongeng yang ditulis dalam bahasa Rungus. Bahasa yang dipilih juga merupakan bahasa klasik dan dalaman untuk memperkayakan perbendaharaan kata Bahasa Rungus supaya golongan muda dapat didedahkan dengan istilah-istilah yang jarang-jarang atau sama sekali tidak pernah digunakan dalam pertuturan harian. Dengan demikian, para pembaca akan berada di zone hypotisis dan mempunyai keinginan untuk mengetahui maksud sebenar akan istilah dan perkataan-perkataan yang terdapat dalam penceritaan ini. Saya percaya, sedekad lagi istilah dan perkataan seumpama ini akan ghaib di bumi ini sekiranya tidak didokumentasikan. Jadi, terdapat serampang dua mata atas penghasilan cerita ini iaitu dari segi dokumentasi dan juga perihal koleksi cerita rakyat dalam versi Rungus. Sekian dan terima kasih.
Syndication
2011-06-28 @ 07:03:40 pm
by Admin
"Semua kerajaan di dunia beri subsidi ...
2011-06-28 @ 06:49:44 pm
by Admin
Kerajaan BN semakin angkuh, tdk lg ...
2010-12-17 @ 11:18:17 pm
by Admin
Tangon di Sambalod diti, it tangon ...
2009-10-10 @ 02:38:39 am
by Admin
bahul salah satu kesusasteraan lisan rungus ...
2009-09-14 @ 12:20:48 pm
by Admin